Για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, ένα μικρό απολίθωμα από το δυτικό Τέξας έμενε σε μουσείο με λάθος ταυτότητα. Οι επιστήμονες το θεωρούσαν νεαρό καρκινοειδές. Όταν όμως το κοίταξαν ξανά με διαφορετικό φως, αποκαλύφθηκε ένα πλάσμα που μοιάζει να παραβιάζει τον πιο γνωστό κανόνα των εντόμων: αντί για έξι πόδια, είχε συνολικά 24.
Το ζώο ονομάστηκε Chosha praecursor και έζησε πριν από περίπου 324 εκατομμύρια χρόνια. Δεν ήταν ένα έντομο όπως τα σημερινά, αλλά ένα παράξενο μεταβατικό πλάσμα που διατηρούσε χαρακτηριστικά των υδρόβιων προγόνων του. Η νέα του ταξινόμηση προσφέρει ένα σπάνιο παράθυρο στην εποχή κατά την οποία οι μακρινοί πρόγονοι των εντόμων περνούσαν από το νερό στη στεριά.
Η λεπτομέρεια που κρυβόταν στο μουσείο
Το απολίθωμα είχε βρεθεί το 1985 και είχε καταχωριστεί ως νεαρό άτομο του καρκινοειδούς Tesnusocaris goldichi. Ο παλαιοβιολόγος Erik Tihelka από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ το εντόπισε σε ένα παλιό ρωσικό σύγγραμμα παλαιοντολογίας και παρατήρησε ότι το σχέδιό του δεν έμοιαζε όσο θα έπρεπε με καρκινοειδές.
Η επίσκεψη στη συλλογή του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Σαν Ντιέγκο και η φωτογράφιση με διασταυρούμενο πολωμένο φως έφεραν στην επιφάνεια λεπτομέρειες που δεν φαίνονταν καθαρά με γυμνό μάτι. Το σώμα είχε θώρακα τριών τμημάτων, κοιλιά έντεκα τμημάτων, κεραίες και άλλα ανατομικά γνωρίσματα που τοποθετούν το πλάσμα κοντά στη βάση της εξελικτικής ιστορίας των εντόμων.
Έξι πόδια μπροστά, άλλα δεκαοκτώ από κάτω
Το Chosha είχε τα τρία ζεύγη ποδιών στον θώρακα που χαρακτηρίζουν τα έντομα. Παράλληλα, όμως, διέθετε ακόμη εννέα ζεύγη μικρότερων αρθρωτών άκρων κατά μήκος της κοιλιάς του. Έτσι, το σύνολο έφτανε τα 24 πόδια. Στο πίσω μέρος υπήρχαν επίσης επίπεδα, σαν κουπιά εξαρτήματα.
Αυτή η ανατομία υποδηλώνει έναν τρόπο ζωής ανάμεσα σε δύο κόσμους. Το ζώο πιθανότατα μπορούσε να κινείται στη στεριά, αλλά διατηρούσε άκρα χρήσιμα για κολύμβηση ή για κίνηση σε ρηχά νερά. Δεν ήταν απλώς ένα «έντομο με πολλά πόδια»· ήταν ένα στιγμιότυπο μιας αργής εξελικτικής μετάβασης.
Το κενό των 80 εκατομμυρίων ετών
Οι γενετικές μελέτες δείχνουν ότι οι εξάποδοι πρόγονοι των εντόμων απομακρύνθηκαν εξελικτικά από συγγενείς ομάδες καρκινοειδών πολύ πριν εμφανιστούν άφθονα και αναγνωρίσιμα απολιθώματα εντόμων. Ανάμεσα στις πρώτες ενδείξεις και στη μεταγενέστερη «έκρηξη» της ποικιλίας τους υπάρχει ένα τεράστιο κενό περίπου 80 εκατομμυρίων ετών στο αρχείο των απολιθωμάτων.
Το Chosha δεν γεμίζει ολόκληρο αυτό το κενό, αλλά δείχνει ότι η κατάκτηση της στεριάς δεν έγινε με ένα απότομο άλμα. Για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να υπήρχαν πλάσματα με μωσαϊκό χαρακτηριστικών: αρκετά «εντομικά» για να ζουν έξω από το νερό, αλλά με κοιλιακά άκρα που θύμιζαν ακόμη τους υδρόβιους προγόνους τους.
Ακόμη και το όνομά του συνδέει το παρελθόν με μια παλιά ιστορία. Το «Chosha» προέρχεται από τη λέξη ch’osh των Ναβάχο για το έντομο, ενώ το λατινικό praecursor σημαίνει πρόδρομος. Ένα ταιριαστό όνομα για ένα πλάσμα που περίμενε 324 εκατομμύρια χρόνια —και άλλα 40 σε ένα συρτάρι μουσείου— για να μας δείξει τι πραγματικά ήταν.
Πηγές: η μελέτη στο Nature και η παρουσίασή της στο Science News.
