Μια ομάδα βομβίνων βρέθηκε μπροστά σε ένα ασυνήθιστο κατασκευαστικό υλικό: μικρά τεχνητά δοχεία από τρισδιάστατο εκτυπωτή. Τα έντομα δεν τα αντιμετώπισαν απλώς ως ξένα αντικείμενα. Χρησιμοποίησαν όσα ήταν ολοκληρωμένα και συμπλήρωσαν άλλα που οι ερευνητές είχαν αφήσει ημιτελή, προσαρμόζοντας το σχήμα τους. Το πείραμα, που δημοσιεύθηκε στο Current Biology, προσφέρει μια ματιά στην ευελιξία με την οποία οι βομβίνοι χτίζουν και επισκευάζουν τις φωλιές τους. Δεν δείχνει όμως ότι τα άγρια έντομα επιλέγουν πλαστικά σκουπίδια στη φύση.
Τι είναι το «δοχείο μελιού» ενός βομβίνου
Οι βομβίνοι, όπως και οι μέλισσες, αποθηκεύουν τροφή για την αποικία. Τα δοχεία τροφής τους —τα λεγόμενα honeypots— είναι μικρές κατασκευές μέσα στη φωλιά, όπου φυλάσσεται νέκταρ. Σε αντίθεση με τις χαρακτηριστικές εξαγωνικές κηρήθρες των μελισσών, οι φωλιές των βομβίνων είναι πιο ακανόνιστες. Βρίσκονται σε διαφορετικά κοιλώματα και οι κατασκευές τους ποικίλλουν σε μέγεθος και θέση. Η ποικιλία αυτή έκανε τους ερευνητές να αναρωτηθούν αν τα έντομα μπορούν να τροποποιούν τις δομές τους όταν οι συνθήκες αλλάζουν.
Για να το ελέγξουν, οι ερευνητές μελέτησαν το είδος Bombus impatiens και του έδωσαν τεχνητά δοχεία κατασκευασμένα με τρισδιάστατη εκτύπωση. Κάποια ήταν ολοκληρωμένα· άλλα είχαν διαφορετικά ελλείποντα τμήματα. Οι βομβίνοι χρησιμοποίησαν τα έτοιμα δοχεία, ενώ στα ημιτελή πρόσθεσαν υλικό και τα διαμόρφωσαν σε λειτουργικές κατασκευές. Οι παρατηρήσεις έδειξαν ότι εργάτριες μπορούσαν να εναλλάσσονται στην ίδια κατασκευή, να δουλεύουν ταυτόχρονα σε περισσότερα από ένα δοχεία, αλλά και να αφαιρούν τμήματα και να τα μεταφέρουν αλλού για να ολοκληρώσουν ή να ανασχηματίσουν μια δομή.
Ευελιξία, όχι απόδειξη «ανθρώπινου σχεδιασμού»
Το σημαντικό δεν είναι ότι οι βομβίνοι κατασκεύασαν ένα τέλειο δοχείο. Είναι ότι δεν ακολούθησαν ένα μόνο άκαμπτο μοτίβο: αξιοποίησαν έτοιμες δομές, κάλυψαν κενά και ανακύκλωσαν υλικό μέσα στο πείραμα. Αυτό δείχνει συμπεριφορική ευελιξία σε μια μικρής κλίμακας εργασία. Δεν αποδεικνύει, από μόνο του, ότι τα έντομα σχεδιάζουν νοητικά μια κατασκευή όπως θα το έκανε ένας άνθρωπος ή ότι αντιλαμβάνονται αφηρημένα την έννοια της επισκευής.
Υπάρχει επίσης μια παγίδα στον τίτλο της είδησης. Τα δοχεία ήταν φτιαγμένα από πλαστικό, αλλά είχαν σχεδιαστεί από τους ερευνητές ως τεχνητά υποκατάστατα των φυσικών δοχείων. Οι βομβίνοι δεν κλήθηκαν να διαλέξουν ανάμεσα σε πλαστικά απορρίμματα και φυτικά υλικά, ούτε εξετάστηκε αν η ρύπανση αλλάζει τη συμπεριφορά τους. Το πείραμα απαντά σε ένα ερώτημα κατασκευής: μπορούν τα έντομα να ολοκληρώνουν και να τροποποιούν μια δομή που τους προσφέρεται; Τα αποτελέσματα λένε «ναι» για το συγκεκριμένο είδος και τις συνθήκες του εργαστηρίου.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε ως σύντομη αναφορά στο Current Biology. Οι συγγραφείς είναι η Jennie E. DeVore, η Leeah I. Richardson, ο Hans A. Hofmann και η Felicity Muth. Η ομάδα του Muth Lab ερευνά ευρύτερα τη συμπεριφορά, τη μάθηση και την κατασκευή φωλιών των βομβίνων. Άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι η κοινωνική μάθηση μπορεί να επηρεάσει σύνθετες συμπεριφορές στις μέλισσες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε νέα κατασκευαστική πράξη ισοδυναμεί με ανθρώπινο σχεδιασμό.
Στον KIOMOS έχουμε γράψει για ένα έντομο που έμεινε λανθασμένα ταξινομημένο για δεκαετίες και για ένα ζώο που επέζησε εκεί όπου οι επιστήμονες το θεωρούσαν εξαφανισμένο. Η ιστορία των βομβίνων είναι πιο ήσυχη, αλλά θυμίζει πόσα μπορούν να αποκαλύψουν προσεκτικά σχεδιασμένα πειράματα για ζώα που συχνά υποτιμούμε.
Πηγές: DeVore et al., Current Biology · Nature Research Highlight · Muth Lab, δημοσιεύσεις για τη συμπεριφορά των βομβίνων.
Ενδεικτική φωτογραφία: ATHENEA CODJAMBASSIS ROSSITTO / Pexels Πηγή εικόνας
